Çocuklar Ölünce Ne Olur?

Westminster 10.3: Kurtuluş bilişsel kapasiteye bağlı değil

Westminster İman Açıklaması’nın en önemli cümlesi 10. bölümün “Etkin Çağrı” başlığı altında yer alır:

“Bebeklikte ölen seçilmiş çocuklar, ne zaman, nerede ve nasıl dilerse çalışan Ruh aracılığıyla Mesih tarafından yenilenir ve kurtarılır.”

İtirafın amacı burada “ölen çocukların yüzde kaçı kurtulur?” sorusunu cevaplamak değildir. John Murray’nin ayrıntılı açıklamasında vurguladığı gibi bölümün konusu etkin çağrıdır. Normal durumda Tanrı insanı Müjde’nin dışsal çağrısı aracılığıyla imana getirir. Peki bu çağrıyı zihinsel olarak anlayamayacak kişiler ne olacak? Westminster’ın cevabı, Tanrı’nın lütfunun onların bilişsel kapasitesine mahkûm olmadığıdır.

Bu nedenle cümlenin gücü büyüktür. Bir bebek kurtulmak için önce yetişkin düzeyinde teoloji anlayamaz, sözlü iman açıklaması yapamaz veya bir vaazı kavrayamaz. Kutsal Ruh, dışsal çağrıyı olağan biçimde alamayan kişiyi de Mesih’e birleştirebilir.

Aynı zamanda Westminster dikkat çekici biçimde “seçilmiş çocuklar” der. John Murray, bunun “demek ki seçilmemiş ve kesin cehenneme giden bebekler vardır” sonucunu zorunlu olarak ima etmediğini belirtir. Ona göre Westminster Meclisi, Kutsal Kitap’ın kesin biçimde belirlemediği kapsam sorununu açık bırakmıştır. İtiraf kurtuluşun nasıl mümkün olduğunu açıklar; bütün bebeklerin seçilmiş olup olmadığı konusunda ayrı bir dogma kurmaz.

Bu ölçülülük bizim için de değerlidir. Belirsizliği gizlememeli, ama Westminster’ın bebeklerin kurtuluşunu gerçek ve Mesih merkezli bir olasılık olmaktan çıkaran hiçbir şey söylemediğini de unutmamalıyız.

Dort 1.17: Yas tutan imanlı anne-babaya güvence

Dort Kanonları, seçim öğretisine yöneltilen sert itirazlar arasında çok pastoral bir cümle kurar. 1.17’ye göre imanlı anne-babalar, Tanrı’nın bebeklikte bu yaşamdan aldığı çocuklarının seçimi ve kurtuluşundan kuşku duymamalıdır.

Bu cümlenin teolojik temeli çocukların doğal masumiyeti değildir. Metin özellikle “doğaları gereği değil, anne-babalarıyla birlikte içinde bulundukları lütuf antlaşması nedeniyle kutsal” olduklarını söyler ve Yaratılış 17:7, Elçilerin İşleri 2:39 ile 1. Korintliler 7:14 gibi antlaşma metinlerine dayanır. Buradaki “kutsal” sözcüğünü “her antlaşma çocuğu otomatik olarak yeniden doğmuştur” diye okumak da doğru değildir. 1. Korintliler 7:14’teki kutsallık, çocuğun Tanrı’nın halkıyla ve antlaşma düzeniyle özel ilişkisini ifade eder; Dort bu antlaşma statüsünden, bebeklikte ölen imanlı çocukları hakkında pastoral güvence çıkarır. Dolayısıyla antlaşma üyeliği ile bireysel kurtuluşu mekanik biçimde eşitlemeden, itirafın verdiği teselliyi korumak gerekir.

Dolayısıyla Dort’un tesellisi “Tanrı çocukları yaşları küçük olduğu için görmezden gelir” değildir. Tanrı’nın antlaşma vaadi ve Mesih’teki lütfu esas alınır. Yas tutan imanlı anne-baba Tanrı’nın gizli seçimini tahmin etmeye gönderilmez; kendisine verilmiş antlaşma vaadine bakmaya çağrılır.

Bu nokta özellikle Reform geleneğinin kendi içindeki pastoral ağırlığı gösterir. Bazı modern özetler Kalvinizmi “bebekler bile seçilmediyse cehenneme gider” gibi acımasız bir karikatüre indirger. Dort’un gerçek metni, tam tersine, imanlı anne-babaya “kuşku duymayın” diye teselli verir.

Bununla birlikte Dort 1.17 doğrudan imanlı anne-babaların çocukları hakkında konuşur. Metni genişletip “buradan bütün dünyadaki bütün bebeklerin kurtuluşu açıkça kanıtlandı” dememeliyiz. Ama antlaşma çocukları konusunda itirafın verdiği teselliyi de gereksiz biçimde zayıflatmamalıyız.

Bütün bebekler kurtulur mu? Reform geleneğindeki gerçek tartışma

Reform tarihinde bu soru tek bir cevapla geçiştirilmemiştir. B. B. Warfield, “The Development of the Doctrine of Infant Salvation” adlı klasik incelemesinde farklı tarihsel modelleri değerlendirir ve Reform düşüncesinin zamanla bebeklikte ölen bütün çocukların kurtuluşu yönünde güçlü biçimde ilerlediğini savunur.

Warfield’ın mantığı önemlidir. Eğer bir bebek kurtuluyorsa bu ne vaftizin otomatik gücüyle ne de bebeğin bilinçli özgür irade kararıyla olabilir. Kurtuluş ancak Tanrı’nın egemen seçimi, Mesih’in işi ve Kutsal Ruh’un yenileyici lütfuyla gerçekleşebilir. Bu nedenle bütün bebeklikte ölenlerin kurtulduğunu savunmak, Warfield’a göre Reform lütuf öğretisiyle çelişmek zorunda değildir; tersine onun içinde tutarlı biçimde savunulabilir.

Charles Hodge da benzer biçimde bütün bebeklikte ölenlerin kurtuluşunu savunmuştur. Buna karşılık John Murray, böyle bir inancın Westminster’la uyumlu olabileceğini kabul ederken itirafın kendisinin bu konuda kapsam belirlemediğini ve Kutsal Kitap’ın açık olmayan yerde creedal dogmatizmin doğru olmadığını vurgular.

Bu tartışma üç farklı düzeyi ayırmayı gerektirir. Her düzey aynı kesinlik iddiasını taşımaz:

1. Kesin Reform öğretisi: Bebekler de kurtulacaksa yalnız Mesih aracılığıyla ve Ruh’un lütfuyla kurtulur.
2. Kesin itirafsal teselli: İmanlı anne-babalar, bebeklikte ölen antlaşma çocuklarının kurtuluşundan kuşku duymamalıdır.
3. Geniş teolojik umut: Bütün bebeklikte ölenlerin kurtulduğunu savunan güçlü Reform teologları vardır; fakat Kutsal Kitap bunu tek, tartışmasız bir cümleyle açıklamaz.

MezardanSonra.com bu üç düzeyi birbirine karıştırmayacaktır; güvenceyi güvence, güçlü umudu güçlü umut, açıklanmamış alanı da açıklanmamış alan olarak adlandıracaktır. Bu ayrım, hem Reform itiraflarına hem de yas tutan kişiye karşı dürüstlüğün gereğidir.

Davut’un ölen çocuğu: “Ben ona gideceğim”

2. Samuel 12:23 çocukların kurtuluşu konusunda en çok kullanılan Eski Antlaşma metinlerinden biridir. Davut’un Bat-Şeva’dan doğan oğlu ağır hastalanır. Davut çocuk yaşarken oruç tutar ve dua eder; çocuk öldükten sonra kalkar, yıkanır, tapınır ve yemek yer. Şaşıran hizmetkârlarına “Ben ona gideceğim, ama o bana dönmeyecek” der.

Bu cümleyi doğrudan “Davut cennette oğluyla buluşacağını kesin biliyordu” biçiminde okumak mümkündür ve bazı yorumcular bunu güçlü bir umut ifadesi sayar. TGC’nin 2. Samuel yorumunda da Davut’un ölümden sonra oğluyla yeniden birlikte olacağına ilişkin umut taşımasının bağlama iyi uyduğu savunulur; yalnız “bir gün ben de mezara gideceğim” açıklamasının Davut’un aniden teselli buluşunu tam karşılamadığı ileri sürülür.

Buna karşılık birçok yorumcu daha sınırlı okur: Davut yalnız çocuğun geri gelmeyeceğini, kendisinin de bir gün ölüler diyarına gideceğini söylemektedir. Eski Antlaşma’daki “atalarına katılmak” ve Şeol dilinin genişliği nedeniyle bu olasılık ciddidir.

Bu nedenle 2. Samuel 12:23 umut için anlamlı bir metindir ama bütün bebeklerin kurtuluşunu tek başına kanıtlayan ayet değildir. Metnin taşıyabileceğinden daha fazlasını ona yüklememek gerekir.

Yine de Davut’un davranışındaki değişim pastoral olarak dikkat çekicidir. Çocuk yaşarken merhamet için dua eder; öldüğünde Tanrı’ya tapınmaya döner. Cevabını bilmediği bir kader spekülasyonunda takılı kalmaz. Kaybını Tanrı’nın eline bırakır.

“Çocukların Tanrı’nın Egemenliği’ne ait” olması ne demek?

İsa’ya küçük çocuklar getirildiğinde öğrenciler onları engellemek ister. İsa ise “Çocukları bırakın, bana gelsinler; onları engellemeyin. Çünkü Göklerin Egemenliği böylelerinindir” der. Markos ve Luka paralellerinde İsa çocukları kucağına alır ve kutsar.

Bu sahneler çocukları Tanrı’nın Egemenliği’nin dışında önemsiz kişiler olarak görmeye kesin biçimde karşı çıkar. İsa onları kabul eder, dokunur, kutsar ve öğrencilerin engelleyici tavrını reddeder.

Fakat Matta 19:14’ü “İsa burada ölen bütün çocukların cennette olduğunu sistematik olarak açıkladı” şeklinde okumak fazla hızlıdır. Bağlam aynı zamanda Egemenliği bir çocuk gibi kabul etme, bağımlılık ve alçakgönüllülük temasını taşır. Ligonier’in Reform yorumunda da pasajın belirli bir “sorumluluk yaşı” öğretmediği, çocukların Egemenlik için güçlü bir örnek olduğu vurgulanır.

Yine de ayetin pastoral yönü gerçek ve güzeldir: İsa’nın çocuklara karşı tavrı dışlayıcı değildir. “Bunlar henüz teolojik cevap veremez, uzak tutun” demez. Onları kendisine getirilen kişiler olarak kabul eder.

Bu metin tek başına bütün soruyu çözmez; ama Mesih’in çocuklara yönelik tutumunu görmemize yardım eder. Çocuklar O’nun için rahatsız edici bir ek değil, kabul edip kutsadığı kişilerdir.

Yasa’nın Tekrarı 1:39 “sorumluluk yaşı” mı öğretiyor?

Yasa’nın Tekrarı 1:39, çölde isyan eden yetişkin kuşakla onların çocukları arasında ayrım yapar. Çocuklar “iyiyle kötüyü bilmeyenler” olarak tanımlanır ve vaat edilen ülkeye girecekleri söylenir.

Bu ayet çocuklarda bilişsel ve ahlaki gelişimin gerçek olduğunu gösterir. Küçük çocukla yetişkinin bilgisi aynı değildir. Benzer biçimde Yeşaya 7:15–16 da bir çocuğun kötüyü reddedip iyiyi seçmeyi öğrenmesinden önceki bir dönemden söz eder.

Ancak bu metinler belirli bir kurtuluş yaşını açıklamaz. Yasa’nın Tekrarı 1’in konusu sonsuz kurtuluş değil, isyankâr kuşağın Kenan ülkesine girememesidir. Çocukların yetişkinlerin isyanıyla aynı tarihsel sorumluluk altında tutulmaması, “Tanrı önünde hiçbir asli günahları yoktur ve şu doğum gününe kadar otomatik olarak kurtulurlar” anlamına gelmez.

Bu nedenle Reform teolojisi “sorumluluk yaşı”na sihirli bir sayı vermekten kaçınır. Reformed Theological Seminary’den Ligon Duncan’ın ifade ettiği gibi, Reform yaklaşımı çocukların Tanrı’ya karşı sorumluluğunu asli günah nedeniyle yok saymaz; bunun yerine gelişen anlama ve ayırt etme kapasitesini tanır.

Bu ayrım önemlidir. Yedi, sekiz, on iki veya on üç gibi bir sayı Kutsal Kitap tarafından evrensel kurtuluş sınırı olarak verilmemiştir.

Daha büyük çocuklar hakkında nasıl düşünmeliyiz?

“Çocuk” tek bir bilişsel kategori değildir. Yeni doğmuş bir bebek, üç yaşındaki çocuk, sekiz yaşındaki çocuk ve on üç yaşındaki genç aynı gelişim düzeyinde değildir. Bu yüzden “çocuklar ölünce ne olur?” sorusuna tek bir kronolojik yaş çizgisiyle cevap vermek zaten sorunludur.

Kutsal Kitap belirli bir doğum gününde insanın bir anda “sorumlu yetişkin” statüsüne geçtiğini söylemez. Buna karşılık insanın bilgi ve sorumluluğunun gerçek olduğunu, Tanrı’nın da kişileri sahip oldukları ışık ve eylemleri doğrultusunda kusursuz biçimde yargıladığını gösterir. Luka 12:47–48’de bilgisi fazla olanla az olanın sorumluluğu aynı değildir.

Bu nedenle daha büyük bir çocuk Müjde’yi anlayabilecek, Mesih’e güvenebilecek ve bilinçli günah sorumluluğu taşıyabilecek duruma geldikçe, kilisenin görevi “sen şu yaşa kadar otomatik olarak güvendesin” demek değildir. Çocuğa yaşına uygun biçimde Müjde anlatılır, dua edilir ve Mesih’e güvenmeye çağrılır. Bir kişiye günlük dilde hâlâ “çocuk” dememiz, onu otomatik olarak Westminster’ın “bebeklikte ölen” kategorisine yerleştirmez.

Ama ters yönde de aşırı kesinlik üretmemeliyiz. Gelişimsel kapasite kişiden kişiye farklıdır. Tanrı’nın bir çocuğun gerçek anlayışını, kalbini ve sorumluluğunu bizim ölçebileceğimizden daha kusursuz bildiğine güvenebiliriz. Bu yüzden kronolojik yaş üzerinden bireysel ebedî hüküm çıkarmak yerine, çocuğu Mesih’e çağırır ve son hükmü kusursuz Yargıç’a bırakırız.

Ağır zihinsel engeli olan kişiler için aynı ilke geçerli mi?

Westminster 10.3 yalnız bebeklerden söz etmekle kalmaz; “Söz’ün hizmeti aracılığıyla dışsal olarak çağrılmaya yetenekli olmayan bütün diğer seçilmiş kişiler”den de söz eder. Dönemin dili bugün kullanmak istemeyeceğimiz ifadeler içerse de teolojik ilke önemlidir.

Kurtuluşun olağan yolu Müjde’nin duyurulması ve imanla karşılanmasıdır. Fakat Tanrı’nın kurtarıcı gücü, kişinin belirli bir bilişsel eşiği aşmasına bağlı değildir. Doğuştan veya sonradan gelen ağır zihinsel engel nedeniyle sözel Müjde çağrısını anlayamayan kişi, bu nedenle Mesih’in lütfunun erişemeyeceği bir sınıfa yerleştirilmez.

Bu, bütün ağır zihinsel engelli kişilerin kurtuluşu hakkında Kutsal Kitap’ın vermediği kapsam hükmünü vermek değildir. Westminster’ın yaptığı şey kurtuluşun imkânını ve yolunu netleştirmektir: Tanrı Ruh aracılığıyla olağan dışsal çağrının mümkün olmadığı kişileri de Mesih’e birleştirebilir.

Aynı ilke, çocuk kurtuluşu tartışmasında “iman cümlesi söyleyemedi, demek ki kurtulamaz” düşüncesinin neden Reform teolojisine uymadığını gösterir. Tanrı’nın etkin çağrısı insanın belirli bir sözel performansına indirgenemez.

Vaftiz edilmemiş bebekler kurtulabilir mi?

Reform cevabı nettir: Vaftiz edilmemiş olmak kendi başına kurtuluşu imkânsız kılmaz. Westminster 28.5 tam da sakrament ile kurtuluş arasındaki ilişkinin mekanik olmadığını korur ve Tanrı’nın lütfunu ayinin uygulanabildiği durumlarla sınırlamaz.

Tarihsel Hristiyanlıkta bazı dönemlerde vaftiz, bebek kurtuluşuyla o kadar sıkı ilişkilendirilmiştir ki vaftiz edilmeden ölen çocukların durumu büyük korku üretmiştir. B. B. Warfield’ın tarihsel incelemesi, erken ve Orta Çağ kilisesindeki bu yaklaşımın gelişimini ayrıntılı biçimde anlatır.

Reform itirafları sakramentin önemini küçümsemez. Ama sakramenti Tanrı’nın lütfunun efendisi hâline de getirmez. Westminster 28, vaftizin ihmal edilmesini ciddi görürken lütuf ve kurtuluşun vaftize ayrılmaz biçimde bağlanmadığını özellikle söyler.

Bu nedenle çocuk kurtuluşunun temeli “zamanında vaftiz edildi mi?” sorusu değildir. Kurtuluşun temeli Mesih’tir. Vaftiz Tanrı’nın vaadini gösteren ve mühürleyen önemli bir antlaşma işaretidir; fakat Kutsal Ruh suyun uygulanamadığı yerde güçsüz kalmaz.

“Bütün çocuklar cennette” demek neden hem çekici hem riskli?

Bu cümle özellikle yas anında çok çekicidir; çünkü hızlı ve net teselli verir. Ayrıca birçok ciddi Hristiyan teolog bu sonuca gerçekten inanmıştır. Dolayısıyla bu görüşü sanki duygusal bir kaçışmış gibi küçümsemek doğru değildir.

Risk, görüşün kendisinde değil, onu Kutsal Kitap’ın açık cümlesi gibi sunmakta ortaya çıkar. 2. Samuel 12:23, Matta 19:14, Yasa’nın Tekrarı 1:39 ve Tanrı’nın merhamet karakteri birlikte güçlü bir umut resmi oluşturabilir; fakat bu metinlerden hiçbiri tek başına “dünyada ölen her çocuk kurtulur” cümlesini doğrudan söylemez.

Bu nedenle daha dürüst bir ifade şu olabilir. Umudu ve sınırı aynı cümlede koruyabiliriz:

Bebeklikte ölenlerin kurtuluşu için güçlü Reform ve Kutsal Kitap temelli umut vardır; imanlı anne-babalar kendi antlaşma çocukları konusunda kuşkuya teslim olmamalıdır. Bütün bebeklikte ölenlerin kurtulduğu görüşü Reform geleneğinde ciddi ve güçlü biçimde savunulabilir, fakat Kutsal Kitap’ın açıkça belirlemediği kapsamı mutlak kesinlikle ilan etmemeliyiz.

Bu cümle daha uzun olabilir; fakat yas tutan insanı yanlış bir ayete yaslamaktan daha dürüsttür. Pastoral teselli, kısa olduğu için değil doğru yere dayandığı için değerlidir.

Çocuklarımız yaşıyorken ne yapmalıyız?

Çocukların kurtuluşuna ilişkin umut, yaşayan çocuklara Müjde’yi anlatmayı gereksiz kılmaz. “Nasıl olsa belli yaşa kadar güvende” şeklindeki düşünce Reform yaklaşımının doğal sonucu değildir.

Anne-babanın görevi çocuğun yaşı ve anlayışı ölçüsünde Tanrı’yı tanıtmak, dua etmek, Kutsal Kitap’ı öğretmek, kilisenin yaşamına dâhil etmek ve Mesih’e güvenmeye çağırmaktır. Çocuğun imanını yetişkinin teolojik kelime dağarcığıyla ölçmek de, hiçbir bilinçli karşılığın önemli olmadığını düşünmek de doğru değildir.

Çocuk büyüdükçe anlayışı ve sorumluluğu gelişir. Sabit bir “sorumluluk yaşı” olmadığı için anne-baba takvimde sihirli bir doğum günü beklemez; çocuğun sorularını, anlayışını ve iman ifadelerini ciddiye alır.

Reform antlaşma yaklaşımının pastoral cümlesi “şu yaşa gelince dışarıdan içeri girmeye çalış” değil, daha çok “Tanrı’nın sana Mesih’te verdiği vaatleri benimse; Mesih’e güven”dir. Çocuğun yaşı büyüdükçe çağrı daha az değil, daha bilinçli hâle gelir.