Yas Tutmak İmansızlık mı?

GİRİŞ

Bazı imanlılar yas tutarken bir de yas tuttukları için suçluluk duyar. Çok ağladığında “İmanım zayıf mı?” diye düşünür. Sabah yataktan kalkmak istemediğinde “Tanrı’ya güvenmiyor muyum?” diye korkar. Kaybettiği kişiyi aylar sonra hâlâ özlediğinde, çevresinden “Artık toparlanman gerek” sözünü duyabilir. Bazen bu cümleye ruhsal bir anlam da eklenir: “Cennette olduğuna inanıyorsan neden bu kadar üzülüyorsun?”

Bu soru yanlış bir ikilem kurar. Sanki iki seçenek varmış gibi: Ya gerçekten iman edeceğiz ya da gerçekten yas tutacağız. Kutsal Kitap böyle konuşmaz.

Kutsal Kitap’ın dünyasında ölüm küçültülmez. Ölüm “doğal hayat döngüsünün güzel bir parçası” diye romantikleştirilmez. Pavlus ona “son düşman” der (1Ko. 15). İsa Mesih ölümün karşısında yalnızca öğretmen gibi konuşmaz; ağlar, sarsılır ve sonra mezarın önünde durur (Yu. 11). İşte Hristiyan yasının başladığı yer burasıdır: Ölüm gerçekten kötüdür; ama nihai değildir.

İSA AĞLADI — ÜSTELİK NE YAPACAĞINI BİLİYORDU

Yuhanna 11, yas ve iman ilişkisini anlamak için belki de en güçlü sahnedir. Lazar ölmüştür. Marta ve Meryem yas içindedir. İsa Betanya’ya geldiğinde Marta’yla diriliş hakkında konuşur. Kendisine “Diriliş ve yaşam Ben’im” der. Yani İsa ölüm karşısında teolojik olarak belirsiz değildir. Birkaç dakika sonra ne yapacağını da bilir: Lazar’ı mezardan çağıracaktır. Buna rağmen mezara geldiğinde ağlar.

Bu ayrıntı çok önemlidir. İsa’nın gözyaşları bilgisizlikten doğmuyor. “Acaba Lazar’a ne olacak?” diye korktuğu için ağlamıyor. Dirilişi bilmesine rağmen ağlıyor.

Öyleyse şu düşünce doğru olamaz:

“Gerçekten dirilişe inanan insan üzülmez.”

İsa’nın kendisi bu cümleyi geçersiz kılar. Yuhanna, İsa’nın Meryem’in ve yanındaki insanların ağladığını gördüğünde derinden sarsıldığını anlatır. Burada Tanrı’nın Oğlu acının yanından hızla geçip “Biraz bekleyin, beş dakika sonra her şey düzelecek” demiyor. Kaybın bulunduğu yerde duruyor.

Bu bize pastoral olarak da bir şey öğretir. Yaslı insana ilk görevimiz her zaman açıklama yapmak değildir. Bazen onunla birlikte durmak, adını söylediği kişiyi dinlemek ve gözyaşının aceleyle kapatılmasına izin vermemek gerekir.

KUTSAL KİTAP YAS TUTAN İMANLILARI SAKLAMIYOR

“UMUDU OLMAYANLAR GİBİ” NE DEMEK?

1. Selanikliler 4 bazen farkında olmadan şöyle okunur: “Hristiyanlar fazla üzülmemeli.” Oysa Pavlus’un vurgusu üzüntünün miktarı değil, yasın ufkudur.

Selanik’teki imanlılar, Mesih dönmeden önce ölen kardeşlerinin ne olacağını merak ediyordu. Pavlus onların sorusunu diriliş öğretisiyle cevaplar. Mesih’in ölümü ve dirilişi, ölen imanlıların geleceği için temeldir. Sonra Mesih’in gelişi ve ölülerin dirilişi hakkında konuşur.

Hristiyan umudu bu yüzden yalnız “O şimdi daha iyi bir yerde” cümlesi değildir. Yeni Antlaşma’nın büyük umudu diriliştir.

Bu ayrım yasın ağırlığını azaltmaz. Sevdiğiniz kişi bugün masada değildir. Sesini duymuyorsunuz. Telefonunuz çaldığında onun adı görünmüyor. Bayram, doğum günü veya sıradan bir salı günü yokluğu yeniden belirginleşebilir.

Diriliş umudu bütün bunları hayal ürünü ilan etmez. Tam tersine kaybın neden bu kadar acıttığını ciddiye alır: Sevdiğiniz kişi bir hayal değil, gerçek bir insandı. Tanrı’nın nihai kurtuluşu da gerçek insanın yeniden diriltilmesini içerir.

Bu yüzden Hristiyan yasının cümlesi şudur:

“Onu kaybetmedim gibi davranmıyorum. Ama ölümün onu sonsuza dek elinde tutacağına da inanmıyorum.”

YAS HERKESTE AYNI GÖRÜNMEZ

Yas herkes için aynı görünmez. Bir insan sürekli ağlayabilir. Başka biri cenazede hiç ağlamaz, aylar sonra çöker. Biri konuşmak ister, diğeri sessiz kalır. Bazıları öfke yaşar. Bazıları çok pratikleşir ve bütün cenaze işlerini soğukkanlılıkla yürütür. Sonra işler bitince kayıp belirginleşir.

Bazen insan kısa süreli rahatlama bile hissedebilir. Özellikle uzun ve ağır bir hastalık dönemi yaşandıysa, “Artık acı çekmiyor” düşüncesiyle gelen rahatlama yasla birlikte bulunabilir. Bu rahatlama, kişiyi sevmediğiniz anlamına gelmez.

NHS’nin yas rehberi; şok, uyuşukluk, yoğun üzüntü, yorgunluk, öfke ve suçluluk gibi çok farklı tepkilerin görülebileceğini ve bunların herkeste aynı biçimde ya da aynı sırada yaşanmadığını vurgular. “Yasın aşamaları” diye anlatılan modeller de herkesin geçmesi gereken sabit bir merdiven değildir.

Bu psikolojik gözlem Kutsal Kitap’ın yas diline yabancı değildir. Kutsal Kitap da tek bir “doğru yas yüzü” çizmez. Pastoral sonuç basittir: Kendi yasınızı başkasının yasına göre ölçmeyin.

“Annem öldüğünde kardeşim benden daha çok ağladı; demek ki ben onu daha az seviyordum” diye düşünmek doğru değildir. Aynı şekilde “Hâlâ ağlıyorum, demek ki ilerleyemedim” sonucu da otomatik değildir. Yas kronometreyle ölçülen bir iman testi değildir.

İMAN DUYGUSAL UYUŞTURMA DEĞİLDİR

Bazen “imanlı olmak” yanlışlıkla sürekli iç huzura sahip olmakla eşitlenir. Buna göre korku, öfke, özlem veya zihinsel dağınıklık arttıkça iman azalıyor sanılır. Fakat Kutsal Kitap’ta iman çoğu zaman duygunun yokluğu değil, duygunun içinden Tanrı’ya yönelme biçimidir.

Bir Mezmur yazarı “Neden çökkünsün ey canım?” diye kendi iç dünyasıyla konuşabilir ve aynı anda Tanrı’ya umut bağlayabilir (Mez. 42). Bu, önce bütün çökkünlüğünü çözüp sonra iman etmeye başlaması değildir. Çökkünlük ile umut aynı metnin içinde bulunur.

İsa Getsemani’de yaklaşan ölüm karşısında derin sıkıntı yaşar. Bununla birlikte Baba’nın isteğine teslim olur (Mat. 26). Elbette Getsemani bir yas sahnesi değildir; İsa henüz ölüme doğru gitmektedir. Fakat bize şunu gösterir: kutsal itaat, duygusal sarsıntının yokluğu anlamına gelmez.

Bu yüzden Hristiyan olgunluğunu “Artık hiçbir şey hissetmiyorum” cümlesiyle ölçmeyelim. Bazen uyuşmak yasın bir parçasıdır; bazen gözyaşıdır. İmanın sorusu daha başkadır: Bu acının içinde kime tutunuyorum?

DUA EDEMEMEK İMANSIZLIK MI?

Yas bazen kelimeleri de alır. İnsan dua etmeye çalışır ama zihni dağılır. Kutsal Kitap okur ve hiçbir şey hissetmez. Kilisede herkes ilahi söylerken yalnız oturmak ister. Tanrı’ya ne söyleyeceğini bilemez.

Böyle dönemlerde dua yalnız uzun cümleler değildir. “Rab, yardım et.” “Onu çok özlüyorum.” “Bugün bunu taşıyamıyorum.”

“Bana yakın ol.” Bunlar da duadır.

Romalılar 8, zayıflığımızda nasıl dua edeceğimizi bilmediğimiz zaman Ruh’un yardımından söz eder (Rom. 8). Bu metin yas için yazılmış özel bir dua kılavuzu değildir; fakat imanlının zayıflığının Tanrı’nın huzurundan kovulmadığını gösterir.

Aynı şekilde kiliseye gelmekte zorlandığınız birkaç hafta, Tanrı’nın sizi terk ettiği anlamına gelmez. Fakat tamamen yalnızlaşmak da acıyı ağırlaştırabilir. Güvendiğiniz bir imanlıya “Ben şu an konuşamıyorum ama yalnız kalmak da istemiyorum” diyebilirsiniz. Topluluk bazen sizin söyleyemediğiniz ilahiyi sizin yerinize söyler.

YASIN BİR “BİTİŞ TARİHİ” VAR MI?

Yasın yoğunluğu zamanla çoğu insanda değişir. Fakat sevilen kişinin artık özlenmediği belirli bir tarih vermek mümkün değildir.

Bazı kayıpların üzerinden yıllar geçse bile önemli günlerde acı yeniden hissedilebilir. Bu, mutlaka insanın “yasını çözemediğini” göstermez.

Ama burada öbür uca da gitmemeliyiz. Her ağır ve uzun süren sıkıntıyı “yas böyle bir şey” diyerek geçiştirmek doğru değildir.

Amerikan Psikiyatri Birliği, bazı kişilerde yoğun özlem, anlam kaybı, işlevde ciddi bozulma, ağır yalnızlık veya duygusal acının uzun süre devam ederek “uzamış yas bozukluğu” denen klinik bir tabloya dönüşebileceğini belirtir. Tanı yalnız “hâlâ özlüyor” diye konmaz; sürenin yanında belirtilerin şiddeti, günlük işlev ve kişinin kültürel, sosyal ve dinsel bağlamı da dikkate alınır. Bu bilgiyi yaslı insana yeni bir sınav vermek için kullanmamalıyız. Ama şu noktada yardım istemek bilgece olabilir:

• Günlük yaşam uzun süredir neredeyse tamamen durmuşsa,
• yalnızlık giderek derinleşiyorsa,
• hayatın artık hiçbir anlamı olmadığı düşüncesi yerleşiyorsa,
• kendinize zarar verme veya yaşamak istememe düşünceleri ortaya çıkıyorsa,
• depresyon, panik veya travma belirtileri ağırlaşıyorsa.

Profesyonel destek almak iman eksikliği değildir. İnsan ruhu ile bedenini birbirine rakip görmediğimiz gibi, pastoral bakım ile ruh sağlığı desteğini de birbirine rakip yapmamalıyız. Kendinize zarar verme veya yaşamak istememe düşünceleri acil bir tehlikeye dönüşüyorsa yalnız kalmayın; güvendiğiniz birine hemen söyleyin ve Türkiye’de 112’yi arayın.

KİLİSE YASLI İNSANA NASIL YAKLAŞMALI?

Yaslı birine yardım etmek isteyen imanlıların en büyük hatalarından biri, sessizliği başarısızlık saymaktır. Bir şey söylemek isteriz. “Tanrı’nın bir planı var.” “En azından uzun yaşadı.”

“Cennette.” “Güçlü ol.”

“Zaman her şeyi iyileştirir.” Bu cümlelerin bazıları belirli bağlamlarda doğru bir gerçeğe temas edebilir. Fakat doğru cümle yanlış zamanda yaralayabilir.

Özellikle kişinin ebedî durumu hakkında elimizde sağlam bir iman tanıklığı yoksa, cenaze ortamında Tanrı adına kesin hüküm vermemeliyiz. “Kesin cennette” veya “kesin kayboldu” demek bizim yetkimiz değildir.

Daha iyi yardım çoğu zaman daha basittir: “Onu anlatmak ister misin?” “Bugün yemek getirebilir miyim?” “Yarın seni arayayım mı?” “Konuşmak istemezsen yanında oturabilirim.” “Adını söylemek seni üzer mi, yoksa konuşmak iyi gelir mi?”

Galatyalılar 6 birbirimizin yüklerini taşımaktan söz eder. Yas da taşınacak yüklerden biridir (Gal. 6). Yük taşımak, yükün sahibine nasıl hissetmesi gerektiğini anlatmak değildir.

Bazen kilise yasın ilk haftasında çok görünür olur, üçüncü ayda ortadan kaybolur. Oysa yalnızlık çoğu zaman kalabalık dağıldıktan sonra daha belirginleşir. Pastoral sadakat yalnız cenazede bulunmak değil, sonrasında da hatırlamaktır.

UMUT YASI NEDEN ORTADAN KALDIRMIYOR?

Çünkü Hristiyan umudu kaybı değersizleştirmiyor. “Nasıl olsa tekrar göreceğiz” cümlesi tek başına yeterli değildir. Eğer bir insanla yeniden buluşmayı umut ediyorsanız, zaten o insanın bugün yokluğu önemlidir. Diriliş umudu sevginin değersiz olduğunu değil, Tanrı’nın ölümü nihai kabul etmediğini söyler.

1. Korintliler 15’in sonunda ölüm küçümsenmez; yenilmesi gereken düşman olarak görülür. Mesih’in dirilişi, ölümün “aslında o kadar kötü olmadığını” kanıtlamaz. Ölümün gerçekten düşman olduğunu ve Tanrı’nın onu yeneceğini ilan eder. Bu nedenle İsa Mesih’in dirilişi yaslı insana “Ağlamayı bırak” demez. Daha güçlü bir şey söyler:

“Gözyaşının nedeni sonsuza dek sürmeyecek.”

Vahiy 21’de ölümün, yasın, ağlayışın ve acının sona erdiği yeni yaratılış resmi vardır (Va. 21). Bu vaat bugünkü acıyı sahte yapmaz. Geleceği açar.

Hristiyan tesellisi, “bugün acımıyor” yalanı değildir. “Bir gün böyle olmayacak” umududur.

YAS TUTARKEN İMAN NASIL GÖRÜNEBİLİR?

İman bazen beklediğimizden çok daha küçük görünür. Bir mezarın başında ağlamak ve yine de “Rab, Seni bırakmayacağım” demek.

Sorularınız varken dua etmeye devam etmek. Hiçbir şey hissetmediğiniz gün kiliseye gitmek ya da gidemezseniz bir kardeşinizden yanınıza gelmesini istemek.

Kaybettiğiniz kişinin adını söylemek. Tanrı’ya kızdığınızı dürüstçe itiraf etmek ama O’ndan tamamen kaçmamak.

Kutsal Kitap’ı okuyamadığınız bir gün yalnız Mezmur 23’ü dinlemek. Bazen de hiçbir ruhsal başarı gösteremeden yalnız taşınmanıza izin vermek.

Heidelberg İlmihali’nin ilk sorusundaki teselli, imanlının kendisini her gün güçlü hissetmesi değildir. Teselli, yaşamda ve ölümde kendisine değil, sadık Kurtarıcısı İsa Mesih’e ait olmasıdır.

Bu nedenle yas dönemindeki imanınızı yalnız duygularınızın sıcaklığıyla ölçmeyin. Mesih’in sadakati sizin duygusal istikrarınızdan daha sağlamdır.

SONUÇ — GÖZYAŞI İMANIN DÜŞMANI DEĞİLDİR

Yas tutmak imansızlık değildir.

İsa ağladı. Mezmurlar ağıt etti. Eyüp feryat etti. Pavlus imanlılara “yas tutmayın” demedi.

Hristiyan imanının farkı, ölüm karşısında soğukkanlı görünmek değildir. Fark, ölümün gerçeğini inkâr etmeden onun nihai olmadığını bilmektir.

Sevdiğiniz insanı özlüyorsanız, bu çoğu zaman sevginin hâlâ gerçek olduğunun göstergesidir. Ağlıyorsanız Tanrı’dan uzakta olmak zorunda değilsiniz. Sorularınız varsa imanınız bitmiş değildir.

Ama umudumuz yalnız “zamanla daha iyi hissedeceğiz” değildir. Hristiyan umudunun adı İsa Mesih’tir.

O ölümün dışında güvenli bir yerden bize tavsiye vermedi. Öldü. Gömüldü. Dirildi. Bu yüzden Pavlus yaslı imanlıları diriliş haberiyle teselli eder.

Bugün gözyaşı olabilir. Hristiyanlık bunu inkâr etmez. Ama mezar son söz değildir. ---

İLGİLİ İÇERİKLER

• Ölmekten Korkuyorum
• Yakınım Öldü. Şimdi Ne Yapacağım?
• İsa Gerçekten Dirildi mi?
• İnsan Öldüğü Anda Ne Olur?