Ölüler İçin Dua Edilir mi?

“Ölüler için dua” derken neyi kastediyoruz?

Önce kelimeleri ayırmak gerekiyor. Bir cenazede Tanrı’ya dua etmekle ölen kişinin ölüm sonrası durumunu değiştirmek için dua etmek aynı şey değildir.

Bir Hristiyan cenazede şöyle dua edebilir:

• Tanrı’ya ölen kişinin yaşamı için şükredebilir,
• yaslı aile için teselli isteyebilir,
• kendi ölümlülüğünü hatırlayabilir,
• diriliş umudunu ilan edebilir,
• Tanrı’nın adaletine ve merhametine güvenini ifade edebilir.

Bunların hiçbiri zorunlu olarak “ölü için dua” anlamına gelmez. Sorunun tartışmalı kısmı şudur: “Rab, onun günahlarını şimdi bağışla”, “onu ölümden sonra arındır”, “cezasını hafiflet”, “onu bulunduğu durumdan başka bir duruma geçir” gibi istekler Kutsal Kitap tarafından kiliseye verilmiş midir?

Reform cevabı burada olumsuzdur. Bu ayrım pastoraldir de. Sevdiğimiz biri öldüğünde onun adını Tanrı’nın önünde anmak ile ölümden sonra onun kurtuluş durumunu dua yoluyla değiştirebileceğimizi düşünmek aynı şey değildir.

Ölüm neden bir sınırdır?

Kutsal Kitap ölümden söz ederken onu yalnız biyolojik bir olay olarak ele almaz. Ölüm, insanın bu dünyadaki iman ve itaat yaşamının sona erdiği sınırdır.

İbraniler 9:27, insanın bir kez ölmesi ve ardından yargıyla karşılaşması düzenini ifade eder. Ayetin ana bağlamı Mesih’in bir kez sunulan kurbanıyla ilgilidir; bu nedenle onu tek başına bütün ölüm sonrası öğretinin özeti hâline getirmek doğru olmaz. Yine de metin, ölümden sonra yaşayanların dualarıyla açılan yeni bir tövbe dönemi tasvir etmez.

Luka 16:19-31’de zengin adam ile Lazar anlatısında ölümden sonra iki durum arasında aşılmaz bir ayrım vurgulanır. Bu anlatı ölüm sonrası coğrafyanın ayrıntılı haritası olarak kullanılmamalıdır. Fakat metnin ahlaki yönü nettir: Yaşam sırasında Tanrı’nın sözünü dinleme çağrısı vardır; ölümden sonra yeni bir haber gönderilmesi veya durumun geriye çevrilmesi çözüm olarak sunulmaz.

Yeni Antlaşma’nın aciliyeti de buradan gelir: “Bugün” iman et, “bugün” tövbe et, “şimdi” kurtuluş günüdür. Kurtuluş umudu, ölümden sonra başkalarının bizim için yapacağı işlemlere bırakılmaz.

Davut neden çocuğu öldükten sonra orucunu bıraktı?

2. Samuel 12 bu konuda dikkat çekici bir anlatı sunar.

Davut’un çocuğu hastayken Davut Tanrı’ya yalvarır, oruç tutar ve geceyi yerde geçirir. Çocuk öldüğünde ise ayağa kalkar, yıkanır, giysilerini değiştirir ve RAB’bin evinde tapınır. Hizmetkârları şaşırınca, çocuk yaşarken Tanrı’nın merhamet edip etmeyeceğini bilmediği için oruç tuttuğunu; çocuk öldükten sonra artık onu geri getiremeyeceğini söyler.

Bu olay “Ölüler için dua etmek yasaktır” diye verilmiş doğrudan bir buyruk değildir. Dolayısıyla metni taşıyabileceğinden fazla yüklememeliyiz.

Yine de örüntü anlamlıdır. Davut dua ve orucunu çocuğun ölümünden sonra onun durumunu değiştirmek için sürdürmez. Ölüm gerçeğini kabul eder ve kendisini Tanrı’ya yöneltir.

Reform okuma açısından bu, Yeni Antlaşma’nın ölüm ve yargı öğretisiyle uyumlu bir çizgidir: dua, ölüm sınırını tersine çevirecek bir araç değildir.

Peki 2. Makabeler 12 ne olacak?

Ölüler için dua tartışmasının en önemli metinlerinden biri 2. Makabeler 12:38-46’dır.

Savaşta ölen bazı Yahudi askerlerin giysilerinin altında putperestlikle ilişkili nesneler bulunur. Anlatıya göre Yahuda Makabe ve adamları dua eder; ardından Yeruşalim’e günah bağışlatıcı bir sunu için para gönderilir. Kitabın yazarı bu eylemi diriliş umuduyla ilişkilendirir ve ölüler için yapılan kefaret eylemini olumlu değerlendirir. Katolik Katekizmi 1032. paragrafta bu metni ölüler için dua öğretisinin Kutsal Yazı’daki dayanaklarından biri olarak açıkça kullanır.

Bu noktada tartışmayı dürüstçe kurmak gerekir. Protestan cevap, “2. Makabeler’de böyle bir şey yok” değildir. Vardır. Metin gerçekten ölüler adına dua ve kefaret düşüncesini olumlu biçimde aktarır.

Asıl ayrılık kanon konusundadır. Roma Katolik Kilisesi 2. Makabeler’i Eski Antlaşma’nın deuterokanonik kitaplarından biri olarak Kutsal Yazı kabul eder. Tarihsel Reform geleneği ise 2. Makabeler’i kanonik ve esinlenmiş Kutsal Yazı olarak kabul etmez. Westminster İman Açıklaması 1.3, Apokrif diye anılan bu kitapların kilisede ilahi yetkiye sahip olmadığını açıkça belirtir.

Bu nedenle 2. Makabeler 12, iki farklı soruya iki farklı cevap verir:

Tarihsel soru: İkinci Tapınak dönemi Yahudiliğinin bir kesiminde ölüler için dua ve sunu düşüncesi var mıydı? Evet, bu metin bunun güçlü kanıtıdır.

Reform teolojik sorusu: Bu uygulama kilise için Tanrı tarafından verilmiş bağlayıcı bir öğreti midir? Hayır; çünkü Reform kanonunda 2. Makabeler bu tür bir doktrini kuracak Kutsal Yazı yetkisine sahip değildir.

Bu ayrımı yapmadan tartışma çözülemez.

“Ama Katolikler yalnız 2. Makabeler’e dayanmıyor”

Bu itiraz doğrudur. Katolik öğretisini “tek ayetlik bir doktrin” gibi sunmak adil olmaz. Katolik Katekizmi, ölüler için dua pratiğini kilisenin tarihsel uygulaması, Araf öğretisi, kutsalların birliği ve çeşitli Kutsal Yazı metinleriyle birlikte ele alır. Katekizmin 1030-1032. paragrafları, Tanrı’nın lütfunda ölen ama henüz tam arınmamış kişilerin son bir arınmadan geçtiğini; kilisenin onlar için dua, özellikle Efkaristiya sunusu, sadaka ve başka şefaat eylemleri önerdiğini öğretir.

Dolayısıyla Katolik görüşü doğru temsil etmek istiyorsak şöyle demeliyiz: Ölüler için dua, Katolik sisteminde bağımsız bir âdet değildir; Araf ve kilisenin yaşayanlarla ölmüş imanlılar arasındaki paydaşlığı anlayışının parçasıdır. Katolik Katekizmi ayrıca Araf’ı mahkûmların cezasından bütünüyle farklı, kurtuluşu güvence altında olan seçilmişlerin nihai arınması olarak tanımlar. Bu nedenle Katolik görüşü “Mesih’in işi yetmedi, kilise kalan kefareti tamamlıyor” diye özetlemek adil olmaz.

Reform itirazı da bu nedenle yalnız “2. Makabeler kanonda değil” cümlesiyle bitmez. Arafın kendisi için Yeni Antlaşma’da yeterli temel bulunmadığı, Mesih’in kefaretinin yeterliliğinin ve ölüm sonrası durumun Kutsal Kitap’ta farklı çizildiği savunulur.

Ortodokslar da dua ediyor; ama aynı şeyi mi düşünüyorlar?

Hayır. Katolik ve Ortodoks uygulamayı aynı başlık altında toplamak yanıltıcı olur.

Orthodox Church in America’nın kendi açıklamalarında ölenler için dua, kilisenin düzenli ibadet yaşamının parçasıdır. Cenaze, Panikhida anma hizmetleri, belirli anma günleri ve günlük dualarda ölmüş imanlılar anılır; Tanrı’dan onlar için merhamet ve ebedî huzur istenir.

Aynı OCA kaynağı, Ortodoksluğun Roma Katolik Araf öğretisini kabul etmediğini özellikle söyler. Ortodoks yaklaşım, yaşayan ve ölmüş imanlıları Mesih’in tek bedeninin üyeleri olarak görür; kilisenin sevgisinin ölümle kesilmediğini ve bu nedenle ölenler için dua etmeye devam ettiğini savunur.

Bu yaklaşım kendi içinde Katolik öğretiden farklıdır. Dolayısıyla Reform eleştirisi Ortodoksluğu “Katolik Araf duasının başka biçimi” diye karikatürleştirmemelidir.

Fakat Reform açısından temel soru değişmez: Yeni Antlaşma kiliseye bunu yapmasını öğretiyor mu? Tarihsel devamlılık veya eski litürjik uygulama tek başına bağlayıcı otorite değildir. Uygulamanın Kutsal Yazı’dan gösterilmesi gerekir.

Erken kilisenin uygulaması bu tartışmayı bitirir mi?

Katolik ve Ortodoks kaynakların güçlü olduğu noktalardan biri tarihtir. Ölen imanlıları anma ve onlar için dua etme uygulaması, Hristiyanlığın çok erken yüzyıllarında görünür hâle gelmiştir. Ortodoks kaynaklar bunu yaşayanlarla ölmüş imanlıların Mesih’teki birliğiyle açıklar; Katolik gelenek de kilisenin başından beri ölüleri saygıyla andığını ve onlar için dua sunduğunu vurgular.

Reform yaklaşım bu tarihsel veriyi yok saymak zorunda değildir. Erken olması, uygulamanın gerçekten eski olduğunu gösterir. Fakat “eski” ile “apostolik olarak bağlayıcı” aynı şey değildir.

Bu noktada sola scriptura ilkesi devreye girer. Reform teolojisi kilise tarihini değersiz görmez; tam tersine erken kiliseyi, konsilleri, iman açıklamalarını ve tarihsel tanıklığı ciddiye alır. Fakat bunların hiçbiri Kutsal Kitap’la aynı yetki düzeyine çıkmaz. Bir uygulamanın ikinci, üçüncü veya dördüncü yüzyılda bulunması önemlidir; yine de kilise için ibadet buyruğu oluşturması, Kutsal Yazı’daki temeline bağlıdır.

Ölüler için dua tam da burada ayrışır. Tarihsel uygulamanın varlığı güçlüdür; Yeni Antlaşma’daki açık buyruğu ise güçlü değildir. Reform okuma, bu yüzden “Erken Hristiyanlar bunu hiç yapmadı” demek yerine daha dikkatli bir sonuca gider: Erken uygulama, Kutsal Kitap’ın açıkça emretmediği bir ibadet pratiğini tek başına bağlayıcı hâle getiremez.

Bu yaklaşım kilise tarihini küçümsemez; otorite sırasını korur.

Onesiforos için Pavlus dua etmiyor mu?

Bu tartışmada Yeni Antlaşma’dan en sık getirilen metinlerden biri 2. Timoteos 1:16-18’dir.

Pavlus Onesiforos’un kendisine yaptığı iyilikleri anar ve Rab’bin ona “o gün” merhamet vermesini diler. Mektubun sonunda da Onesiforos’un kendisini değil, “ev halkını” selamlar (2. Timoteos 4:19).

Buradan bazı yorumcular Onesiforos’un mektup yazıldığı sırada ölmüş olduğunu çıkarır. OCA’da yayımlanan Ortodoks bir değerlendirme de bunu ölüler için duanın Yeni Antlaşma’daki bir örneği olarak görür.

Fakat metin Onesiforos’un öldüğünü söylemez. Onun ev halkının anılması, Onesiforos’un seyahatte veya başka yerde bulunmasıyla da açıklanabilir. Üstelik Pavlus’un “o gün merhamet bulsun” biçimindeki dileği yaşayan kişiler için de anlaşılabilir; “o gün” son yargıyı ifade eder.

Bu nedenle iki şeyi ayırmalıyız:

• Onesiforos’un ölmüş olması mümkündür.
• Metnin ölüler için dua öğretisini açıkça ve bağlayıcı biçimde kurduğu söylenemez.

Doktrin, belirsiz bir biyografik çıkarımın üzerine kurulacak kadar küçük bir şey değildir. Hele Yeni Antlaşma’nın başka hiçbir yerinde kiliseye ölenlerin bağışlanması için dua etme buyruğu verilmediği düşünülürse, 2. Timoteos 1:18 tek başına bu yükü taşımaz.

Ya “Pavlus gerçekten ölü Onesiforos için dua ettiyse”?

Bu olasılığı tamamen dışlamasak bile sonuç yine sınırlı olur. Diyelim ki Onesiforos gerçekten ölmüştü ve Pavlus onun için Tanrı’nın merhametini dile getirdi. Bu, tarihsel bir örnek oluşturabilir. Fakat bundan hemen “kilise ölenlerin günahlarının bağışlanması veya ölüm sonrası arınması için düzenli olarak dua etmelidir” sonucu çıkmaz.

Özellikle Araf, ölüm sonrası arınma, sunular veya ölüm sonrası durumun değişmesi gibi daha büyük doktrinler için metin çok az şey söyler. Bu yüzden Reform yaklaşım, belirsiz metinden büyük bir uygulama çıkarmak yerine açık metinlere öncelik verir.

İsa Mesih’in kefareti bu soruyu nasıl etkiliyor?

Meselenin merkezinde yalnız “dua edilebilir mi?” değil, kurtuluşun nasıl gerçekleştiği vardır. Yeni Antlaşma, günahın bağışlanmasını İsa Mesih’in tamamlanmış işiyle ilişkilendirir. İmanlı Tanrı önünde kendi arınma sürecinin ya da başkalarının ölümden sonra onun için gerçekleştireceği dinî eylemlerin başarısına dayanmaz. Mesih’in kurbanı yeterlidir; aklanma lütufla, iman aracılığıyladır.

Reform teolojisi bu nedenle ölüm sonrası arınma için yaşayanların dua ve sunularına ihtiyaç duyulduğu düşüncesini Mesih’in tamamlanmış kefaretiyle uyumsuz görür. Bu, imanlının ölüm anında ahlaken kusursuz hâle gelmiş olduğu anlamına gelmez. Westminster İman Açıklaması 32.1, doğru kişilerin ruhlarının ölümde kutsallıkta yetkinleştirilerek Tanrı’nın huzuruna alındığını öğretir. Reform sisteminde bu tamamlanma Araf’ta yaşanan cezalandırıcı veya tatmin edici bir süreç değildir; Tanrı’nın kurtarıcı işinin sonucudur.

Bu yüzden imanlı öldüğünde kilisenin görevi onun eksik kefaretini tamamlamak değildir. Kefaret tamamlanmıştır.

Ölen imanlı için hiçbir şey söylemeyecek miyiz?

Söyleyeceğiz. Fakat dua dilimizi Kutsal Kitap’ın verdiği umuda göre kuracağız.

Bir imanlı öldüğünde Tanrı’ya onun için şükredebiliriz. Hayatında gördüğümüz lütuf için minnet duyabiliriz. “Rab, bize onunla geçirdiğimiz yıllar için teşekkür ederiz” diyebiliriz. Yaslılara teselli, dayanma gücü ve iman isteyebiliriz. Kendi sonumuzu hatırlayıp bilgelik isteyebiliriz.

Ve imanlı bir kardeş için Kutsal Kitap’ın vaatlerine dayanarak umutla konuşabiliriz: Mesih’e ait olan için ölüm Mesih’ten ayrılmak değildir; diriliş günü gelecektir. Bunlar, “Tanrım, şimdi onun günahlarını bağışla ve durumunu değiştir” demekten farklıdır.

Ölen kişinin iman durumunu bilmiyorsak da Tanrı’nın yerine karar vermeyiz. Ne sahte bir güvence üretiriz ne de kesin bir mahkûmiyet ilan ederiz. Tanrı’nın yargısının doğru olduğunu bilir ve yaşayanlara Müjde’yi açıkça duyururuz.

O hâlde bir Reform cenazesinde nasıl dua edilir?

“Ölüler için dua etmiyoruz” cümlesi, cenazeyi kuru bir konuşmaya dönüştürmez. Reform ibadetinde dua çok güçlü bir yere sahiptir; yalnız duanın yönü farklıdır.

Öncelikle Tanrı’ya şükredilir. Ölen kişi bir imanlıysa, onun yaşamında görülen lütuf, kiliseye ve ailesine bırakılan iyilikler, birlikte geçirilen yıllar için Tanrı’ya teşekkür edilebilir. Bu şükür, ölen kişiyi kusursuzlaştırmak değildir. Hristiyan cenazesi insanı azizleştiren bir biyografi töreni değil, lütfu Tanrı’ya geri veren bir ibadettir.

İkinci olarak yaşayanlar için dua edilir. Eş, çocuklar, anne-baba, arkadaşlar ve cemaat teselliye ihtiyaç duyar. Yasın ilk günlerinde insan yalnız üzgün değildir; bazen öfkeli, uyuşmuş, suçlu veya şaşkındır. “Rab, onlara dayanma gücü ver; yalnız bırakma; sözünle teselli et” türü dua, Kutsal Kitap’ın kardeşler için şefaat çağrısıyla doğrudan uyumludur.

Üçüncü olarak cenazede yaşayan herkes kendi ölümünü hatırlar. Mezmur 90’ın çizgisi burada önemlidir: Günlerimizi saymayı öğrenmek, yaşayanların bilgeliğe çağrılmasıdır. Ölüm bize “Onun için artık ne yapabiliriz?” sorusundan başka bir soru da sorar: Biz bugün Tanrı’yla nasıl yaşıyoruz?

Dördüncü olarak diriliş umudu dile getirilir. 1. Selanikliler 4, imanlıların yas tutmayacağını söylemez; “umudu olmayanlar gibi” yas tutmayacaklarını söyler. Hristiyan cenazesinin umudu, ölen kişinin kaderini törenle değiştirmek değil, İsa Mesih’in ölümü ve dirilişine güvenmektir.

Böylece Reform yaklaşım cenazede duayı azaltmaz. Duayı, Tanrı’nın gerçekten vaat ettiği şeylere yöneltir.

“Ama artık onun için hiçbir şey yapamamak çok ağır”

Evet. Belki de ölüler için dua düşüncesini bu kadar güçlü yapan şeylerden biri tam budur. Sevdiğimiz biri öldüğünde yapabileceklerimizin sona ermesi dayanılmaz gelebilir. Hayattayken aramadığımız için pişman olabiliriz. Söylemediğimiz sözler, çözülmemiş kırgınlıklar, “keşke”ler kalabilir.

Dua ederek hâlâ onun için bir şey yapabileceğimiz düşüncesi bu çaresizliği hafifletiyor gibi gelebilir. Kutsal Kitap ise ölümü gerçekten sınır olarak bırakır.

Bu serttir. Ama aynı zamanda bizi bir yanılsamadan korur: Geçmişi artık yeniden yazamayız. Ölen kişiye bugün yeni bir davranışta bulunamayız.

Fakat bu, sevginin anlamsızlaştığı anlamına gelmez. Onunla ilgili şükredebiliriz. Yas tutabiliriz. Gerekiyorsa hayattayken yapmadığımız şey için Tanrı’ya tövbe edebiliriz. Aynı hatayı yaşayan ilişkilerimizde tekrarlamayabiliriz. Özlemimizi diriliş umuduna taşıyabiliriz.

Bazen iman, yapabileceğimiz bir şey bulmak değil, artık değiştiremeyeceğimiz şeyi Tanrı’nın ellerine bırakmaktır.

Westminster neden bu kadar açık konuşuyor?

Westminster İman Açıklaması 21.4, dua konusunda oldukça net bir sınır koyar: Dua yasal şeyler için, yaşayan her tür insan için edilmelidir; fakat ölüler için edilmemelidir.

Bu ifade havada durmaz. Aynı İman Açıklaması 32. bölümde ölümden sonraki durumu anlatır: doğru kişilerin ruhlarının Tanrı’nın huzuruna alındığını, kötülerin yargı altında bulunduğunu ve Kutsal Yazı’nın bedenden ayrılmış ruhlar için bunların dışında üçüncü bir yer öğretmediğini savunur.

Dolayısıyla Reform itirazı yalnız “geleneğimiz böyle” değildir. Birbiriyle bağlantılı üç iddia vardır:

1. Kutsal Kitap ölüler için duayı emretmez.
2. Ölüm insanın bu dünyadaki tövbe ve iman döneminin sonudur.
3. Mesih’e ait olanların kurtuluşu ölümden sonra yaşayanların müdahalesine bağlı değildir.

Westminster sonucu bu teolojik bütünlük içinden çıkar.

Ölen çocuklar, ani ölümler ve bilinmeyen son anlar ne olacak?

Bu soru özellikle burada dikkat ister. “Ölüler için dua etmiyoruz” cümlesi, Tanrı’nın gizli yargısını bizim bildiğimiz anlamına gelmez.

Bir kişinin son saniyelerinde kalbinde ne olduğunu her zaman bilemeyiz. Çocukların, zihinsel kapasitesi sınırlı kişilerin veya Müjde’yi hiç duymamış insanların bireysel kaderi gibi sorular başka ve daha geniş dosyalar gerektirir.

Reform yaklaşımın ölüler için duayı reddetmesi, “Biz herkesin ölüm sonrası durumunu biliyoruz” iddiasına dayanmaz. Tam tersine sınır şudur: Bilmediğimiz şeyi dua ederek değiştirebileceğimiz iddiasında bulunmayız. Tanrı’nın bilgisi bizimkinden eksiksiz, yargısı bizimkinden adildir. Bireysel kader konusunda Kutsal Kitap’ın söylemediğini kesinleştirmeyiz.

Pastoral olarak bazen en doğru cümle şudur: “Bunu bütünüyle bilmiyoruz; ama Tanrı yanlış hüküm vermez.”

Ne biliyoruz, neyi bilmiyoruz?

Kutsal Kitap’ın açık çizgisinden biliyoruz: Kurtuluş bu yaşamda Tanrı’nın lütfuyla ve İsa Mesih’e imanla ilişkilidir. Ölümden sonra insan Tanrı’nın yargısı önündedir. Yeni Antlaşma kiliseye ölenlerin günahlarının bağışlanması veya ölüm sonrası durumlarının değiştirilmesi için düzenli dua etme buyruğu vermez.

Tarihsel olarak biliyoruz: İkinci Tapınak Yahudiliğinde en azından bazı çevrelerde ölüler için dua ve sunu uygulaması vardı; 2. Makabeler 12 bunun açık örneğidir. Erken ve daha sonraki Katolik ve Ortodoks geleneklerde de ölenler için dua geniş yer tutmuştur.

Mezhepsel olarak ayırmalıyız: Katolikler bunu Araf öğretisiyle ilişkilendirir. Ortodokslar ölüler için dua ederken Roma Katolik Araf öğretisini aynı biçimde benimsemez. Reform geleneği ise Kutsal Kitap’ın böyle bir uygulama emretmediği ve ölüm sonrası durumun dua yoluyla değiştirilmediği sonucuna varır.

Bilmiyoruz: Onesiforos’un 2. Timoteos yazıldığı sırada kesin olarak ölü olup olmadığını metin söylemez. Bu nedenle o pasajdan kesin bir ölüler için dua öğretisi çıkarmak kanıtın önüne geçer.

Sonuç: Sevgi sürer; görev değişir

Ölüler için dua meselesinin en zor tarafı doktrin değil, sevgidir. Birini sevdiyseniz ölüm o sevgiyi bir düğmeye basarak kapatmaz. Onu düşünmeye, özlemeye, bazen zihninizde onunla konuşmaya devam edebilirsiniz. Bir fotoğrafa bakarken boğazınız düğümlenebilir. Yıllar sonra bile “Keşke şunu söyleseydim” diyebilirsiniz.

Kutsal Kitap bu bağı küçümsemez. Fakat yaşayanlarla ölüler arasındaki sınırı da bizim yönetebileceğimiz bir alana dönüştürmez. Sevdiğimiz kişinin ölüm sonrası durumunu dua, ayin veya sunuyla değiştirebileceğimizi öğretmez.

Reform cevabının özü bu nedenle soğuk bir “Dua etme” değildir. Ölen kişiyi Tanrı’nın ellerine bırak. Yaşayanlar için dua et. Yasını saklama. Şükret. Tövbe etmen gereken şey varsa bugün tövbe et. Sevgini bugün yaşayanlara göster. Ve umudunu, ölüleri diriltecek olan İsa Mesih’e bağla.

Hristiyan umudunun son sözü, ölümden sonra yapılacak bir düzeltme değildir. Diriliştir.

İlgili içerikler

• Ölülerle İletişim Kurmak Mümkün mü?
• Ruh Çağırma ve Medyumluk Hakkında Kutsal Kitap Ne Söylüyor?
• İnsan Öldüğü Anda Ne Olur?
• Hayaletler Var mı?