Tanrı İyi ise Neden Cehennem Var?

GİRİŞ

Bir insan “Tanrı iyi ise neden cehennem var?” diye sorduğunda, her zaman soyut bir teoloji sınavı yapmıyor olabilir. Bazen soru çok daha kişiseldir: “Sevdiğim biri ne olacak?”, “Tanrı gerçekten insanları sonsuza dek cezalandırabilir mi?”, “Birkaç on yıllık yanlış yaşam için böyle bir sonuç adil olabilir mi?”, “Tanrı herkesi kurtarabilecek güçteyse neden kurtarmıyor?”

Bu itirazları küçümsemek Hristiyan savunusu değildir. Cehennem öğretisi gerçekten Tanrı’nın sevgisi, adaleti ve gücü hakkında ağır sorular doğurur. Jonathan Kvanvig, cehennem sorununu kötülük probleminin özellikle zor bir biçimi olarak tanımlar; Marilyn McCord Adams ise sonsuz cezanın ilahi adaletle nasıl bağdaşabileceğini doğrudan sorgular. Thomas Talbott gibi universalist düşünürler de Tanrı’nın kusursuz sevgisi ve kudreti ile herhangi bir insanın sonsuza dek kaybolması arasında ciddi bir gerilim bulunduğunu savunur.

Bu dosya bu itirazları “imanın yoksa anlamazsın” diyerek kapatmayacak. Ama Hristiyan cevabı da yalnız modern ahlaki sezgilerimizin içine sıkıştırmayacak. Soruya Kutsal Kitap’ın bütün tanıklığı içinde bakacağız: Tanrı nasıl biridir, günah nedir, yargı nasıl işler, ceza orantılı mıdır ve çarmıh bütün bu tartışmanın neresindedir?

“İYİ BİR TANRI CEZA VERMEZ” DÜŞÜNCESİ NEDEN YETERSİZ?

İyiliği yalnız hoş görmek veya acı vermemek şeklinde tanımlarsak cehennem doğal olarak anlamsız görünür. Fakat ahlaki dünyada iyilik bundan daha geniştir. Bir yargıcın ağır şiddeti, sömürüyü veya cinayeti hiçbir hüküm vermeden görmezden gelmesini genellikle “merhamet” diye adlandırmayız. Mağdur açısından böyle bir kayıtsızlık yeni bir adaletsizlik olabilir.

Kutsal Kitap Tanrı’nın iyiliğini de bu nedenle adaletten ayırmaz. Mezmurlar Tanrı’nın doğrulukla yargıladığını, Romalılar 2 O’nun taraf tutmadan kişinin yaptıklarına göre hüküm vereceğini, Vahiy ise dünyanın kötülüğünün sonunda hesaba çekileceğini söyler. Westminster İman Açıklaması 33 de Son Yargı’yı Tanrı’nın merhametinin ve adaletinin açığa çıkışı olarak sistemleştirir.

Buradan “iyi Tanrı mutlaka sonsuz bilinçli cezayı vermek zorundadır” sonucu henüz çıkmaz. Yalnız daha temel bir noktaya ulaşırız: sevgi ile yargı mantıksal olarak birbirini dışlamaz. İyi olmak kötülüğe karşı hiçbir nihai tepki göstermemek demek değildir.

Bu özellikle korkunç kötülüklerin mağdurları açısından önemlidir. Hristiyan yargı öğretisi, tarihin sonunda zalimin yaptığı şeyin “artık önemli değil” denilerek kapatılmayacağını söyler. İlahi bağışlama bile kötülüğü iyiye çevirmez; günah günah olarak hükme bağlanır.

Bazı çağdaş eleştiriler burada daha ileri gider ve gerçek adaletin cezalandırmadan çok onarım ve uzlaşma gerektirdiğini savunur. Bu itiraz önemli bir doğruyu hatırlatır: Hristiyan eskatolojisi yalnız suçlunun cezalandırılması değildir; diriliş, mağdurun hakkının teslim edilmesi, yaratılışın yenilenmesi ve kötülüğün verdiği zararın Tanrı tarafından nihai olarak aşılması da büyük resmin parçasıdır. Fakat Kutsal Kitap restorasyon ile hükmü birbirinin alternatifi yapmaz. Son Yargı metinleri hem iyiliğin doğrulanmasını hem kötülüğün gerçek biçimde mahkûm edilmesini içerir.

Bu nedenle Reform teolojisindeki cezalandırıcı adalet fikri, ilahi intikam hazzı anlamına gelmemelidir. Amaç “acı çekti, şimdi hesap eşitlendi” kadar yüzeysel değildir. Kutsal Tanrı gerçek suçu gerçek suç olarak hükme bağlar; yeni yaratılışta ise kötülüğün bozduğu düzeni gerçekten onarır.

TANRI CEZALANDIRMAKTAN ZEVK Mİ ALIYOR?

Hezekiel bu soruya dikkate değer açıklıkla cevap verir. Tanrı, kendi yaşamı üzerine yemin ederek kötünün ölümünden zevk almadığını, onun yolundan dönüp yaşamasını istediğini söyler. Aynı tema Hezekiel 18’de de görülür. Yargı gerçektir, fakat Tanrı’nın kötünün yıkımından sadist bir haz aldığı düşüncesi metne yabancıdır.

Bu ayrım önemlidir. Kutsal Kitap bazen Tanrı’nın yargısını güçlü gazap diliyle anlatır; ama ilahi gazap kontrolsüz duygusal patlama değildir. Tanrı’nın kutsallığının kötülüğe karşı doğru ve ahlaki tepkisidir. İnsan öfkesi çoğu zaman ego, bilgisizlik ve ölçüsüzlük taşır; ilahi yargı ise gerçeği bütünüyle bilen Yargıç’ın hükmüdür.

Tanrı’nın insanları tövbeye çağırması da bu nedenle göstermelik değildir. “Dönün ve yaşayın” çağrısı Tanrı’nın karakteri hakkında gerçek bir şey söyler. Hezekiel 33’ün doğrudan bağlamı antlaşma halkı İsrail’e yönelik peygamberlik çağrısıdır; ayet tek başına “Tanrı sonunda her bireyi mutlaka kurtaracaktır” sonucunu vermez. Buna rağmen metnin açık tonu önemlidir: Tanrı ölümü ölüm olduğu için sevinçle seyreden bir yargıç gibi konuşmaz, günahkârı dönüşe ve yaşama çağırır.

Reform teolojisi burada ilahi irade hakkında daha ayrıntılı ayrımlar yapmıştır; Tanrı’nın buyuran/açıklanan iradesi ile egemen kararı arasındaki ilişki tartışılmıştır. Bu ayrımlar Hezekiel’in çağrısını boşaltmak için değil, Kutsal Kitap’ın merhamet daveti ile egemen yargı dilini birlikte taşımak için kullanılmalıdır. Pastoral ve metinsel olarak ilk söylenmesi gereken şudur: Tanrı kötünün ölümünden sadist bir zevk aldığını söylemez; onu dönmeye çağırır.

TANRI HERKESİ “AYNI SUÇTAN” MI CEZALANDIRIYOR?

Hayır. Kutsal Kitap Son Yargı’yı kişisel sorumluluğu ortadan kaldıran tek tip bir ceza makinesi gibi sunmaz. Romalılar 2:5–11 Tanrı’nın “herkese yaptıklarının karşılığını vereceğini” ve taraf tutmadığını söyler. Vahiy 20’de ölülerin yaptıklarına göre yargılandığı ifade edilir.

İsa’nın sözleri bu konuda daha da belirgindir. Luka 12:47–48’de efendisinin isteğini bilen ve bile bile yapmayan hizmetkâr “çok”, bilmeden cezayı hak eden ise “az” darbe alır. Son cümle ilkeyi açıklar: kendisine çok verilenden çok istenir. Matta 11’de de Korazin, Beytsayda ve Kefernahum’un gördükleri vahiy ve mucizeler nedeniyle Sur, Sayda ve Sodom’dan daha ağır sorumluluk altında bulunduğu söylenir.

Bu pasajlar “cehennemde kaç ceza seviyesi vardır?” şeklinde matematik tablo vermez. Ama çok önemli bir teolojik sınır koyar: Tanrı’nın yargısı orantısız, kör veya bağlamdan habersiz değildir. Bilgi, sorumluluk ve gerçek davranış önemlidir.

Reform teolojisi bunun yanında asli günahı da ciddiye alır. İnsan yalnız tek tek kötü eylemler yapan nötr bir varlık olarak değil, Adem’de düşmüş ve günaha eğilimli insanlık ailesinin üyesi olarak ele alınır. Bununla birlikte Kutsal Kitap’ın Son Yargı tasvirleri kişisel işleri tekrar tekrar hesaba katar. “Yaptıklarına göre yargılanmak”, kurtuluşun iyi işlerle kazanıldığı anlamına gelmez; kişinin gerçek yaşamının, sevgilerinin ve Tanrı’ya karşı duruşunun hükümde görünür hâle gelmesi demektir.

Bu nedenle “Müjde’yi hiç duymamış biriyle bilinçli biçimde Mesih’e düşman olan biri aynı şekilde mi yargılanacak?” gibi soruların cevabı basit bir “evet, herkes aynı” değildir. Kutsal Kitap Tanrı’nın kusursuz bilgiyle ve adaletle hükmettiğini öğretir. Müjde’yi hiç duymayanların durumu FAZ 4’te ayrı bir dosyada ayrıntılı ele alınacaktır; burada bilinmeyen bireysel kaderler hakkında kesin hüküm üretmeyeceğiz.

“SONLU GÜNAHA SONSUZ CEZA” NASIL ADİL OLABİLİR?

Bu, klasik cehennem öğretisine yöneltilen en güçlü itirazlardan biridir. İnsan yaşamı sonludur. En kötü insan bile sınırlı sayıda eylem gerçekleştirir. O hâlde neden cezanın süresi sonsuz olsun?

Marilyn McCord Adams, Jonathan Kvanvig ve başka din felsefecileri tam bu noktada cezalandırıcı cehennem modelinin orantılılık sorunuyla karşılaştığını belirtir. Bir cezanın adil olabilmesi için suçun ağırlığıyla belli bir oran taşıması gerektiği düşüncesi güçlü bir ahlaki sezgidir. “Tanrı sonsuz olduğu için O’na karşı her suç sonsuz ağırlıktadır” cevabı tarihsel teolojide etkili olmuştur; Heidelberg İlmihali 11 de en yüce Tanrı’nın yüceliğine karşı işlenen günahın en ağır cezayı gerektirdiğini söyler.

Yine de bu formülü tek başına yeterli görmemeliyiz. Bir suçun ağırlığının yalnız mağdurun “statüsü” ile matematiksel biçimde sonsuzlaşması açık bir Kutsal Kitap argümanı değildir. Üstelik İsa’nın farklı sorumluluk ve farklı ağırlıkta yargı dili, kişisel suçun niteliği ve bilginin derecesinin hâlâ önemli olduğunu gösterir.

Başka bir cevap, cehennemdeki insanların sonsuza dek Tanrı’ya başkaldırmaya devam ettiği ve böylece cezanın sürekli yeni suçlarla ilişkili olduğu düşüncesidir. Vahiy’de yargı altında bile tövbe etmeyip Tanrı’ya küfreden insanların sahneleri vardır. Fakat Kutsal Kitap “her mahkûm sonsuza dek yeni günah işler ve cezası bu nedenle sonsuza dek uzar” şeklinde açık bir doktrin kurmaz. Bu nedenle klasik görüşü yalnız bu spekülasyon üzerine oturtmak güvenli değildir.

Reform açısından daha sağlam nokta şudur: Kutsal Kitap hem yargının nihai ve kalıcı olduğunu hem de Yargıç’ın kusursuz adaletle, kişinin yaptıklarına ve sorumluluğuna göre hükmettiğini öğretir. Cezanın sonsuzluğu, herkese aynı ağırlıkta ceza verildiği anlamına gelmez. Süre ile cezanın derecesi aynı kategori değildir.

Bu cevap felsefi zorluğun bütün duygusal ağırlığını ortadan kaldırmaz. Burada dürüstçe söylemek gerekir: sonsuz cezanın orantılılığını insan hukukundaki ceza süreleri gibi eksiksiz bir formülle açıklayamıyoruz. Reform sonucu öncelikle Kutsal Kitap’ın nihai yargı tanıklığına dayanır; adaletin bütün mekanizmasını bildiğimiz iddiasına değil.

CEHENNEM İNSANIN KENDİ SEÇİMİ Mİ?

C. S. Lewis’in meşhur “cehennemin kapıları içeriden kilitlidir” düşüncesi modern tartışmada çok etkili olmuştur. Jerry Walls gibi filozoflar da cehennemi, Tanrı’nın insan özgürlüğünü ciddiye almasının sonucu olarak açıklayan modeller geliştirmiştir. Buna göre Tanrı insanı zorla kendisini sevmeye mecbur etmez; kişi Tanrı’dan ayrılığı kalıcı biçimde seçebilir.

Bu yaklaşım önemli bir gerçeği korur: Kutsal Kitap insanı yalnız pasif kurban gibi görmez. İnsan Tanrı’yı reddeder, karanlığı ışığa tercih eder, tövbe çağrısına direnebilir ve kendi yaptıklarından sorumludur. Yargı, masum birinin sebepsiz yere cehenneme sürüklenmesi değildir.

Fakat Reform açısından “cehennem sadece insanın kendi seçtiği durumdur” demek eksik kalır. Kutsal Kitap Son Yargı’da Tanrı’nın hüküm verdiğini söyler. Matta 25’te Kral ayırır ve hükmeder; Vahiy 20’de tahtın önünde yargı vardır. Cehennem yalnız psikolojik öz-tecrit değildir, ilahi mahkeme kararının sonucudur.

Özgür irade savunusunun başka bir güçlüğü de vardır. Bir kişi Tanrı’nın kim olduğunu, Tanrı’yla birlikteliğin iyiliğini ve O’ndan ayrılığın gerçek sefaletini bütünüyle açık biçimde görse, sonsuza dek ayrılığı özgürce seçmesi ne kadar anlaşılır olur? Stanford Encyclopedia’nın özetlediği çağdaş tartışmada evrensel kurtuluş savunucuları tam bu noktada, sonsuz bilinçli ve bilgili reddin ya irrasyonel ya da özgürlüğü zedeleyen bir durum olacağını ileri sürer.

Bu nedenle “onlar zaten cehennemi seçti” cümlesi Tanrı’nın adaleti sorununu tek başına çözmez. İnsan sorumluluğu gerçektir; ama nihai hükmün açıklaması yalnız insan özerkliği değildir.

TANRI HERKESİ KURTARABİLİRSE NEDEN KURTARMIYOR?

Bu soru evrensel kurtuluş görüşünün en güçlü meydan okumalarından biridir. Thomas Talbott’un argümanı kabaca şöyledir: Eğer Tanrı herkesi kusursuzca seviyorsa, herkesi kurtarmak istiyorsa ve herkesi kurtarmaya gücü yetiyorsa, sonunda bazı insanların sonsuza dek kaybolması bu üç iddia arasında gerilim yaratır. R. Zachary Manis de çağdaş tartışmada evrensel kurtuluş görüşünün en güçlü cazibesinin Tanrı’nın kusursuz sevgisi ile egemen kudretini birlikte düşünmekten geldiğini belirtir.

Bu itirazı küçümsemek mümkün değildir. “Tanrı onları zaten sevmiyor” diyerek cevap vermek Kutsal Kitap’taki merhamet ve tövbe çağrılarını fazla hızlı geçebilir. “Tanrı herkesi kurtarmak ister ama insan özgürlüğüne karşı hiçbir şey yapamaz” demek ise Reform’un egemen lütuf anlayışıyla gerilim oluşturur.

Reform teolojisinin cevabı Tanrı’nın bütün amaçlarını tek bir “herkesi aynı anlamda kurtarma arzusu” cümlesine indirgememektir. Kutsal Kitap bir taraftan Tanrı’nın kötünün ölümünden zevk almadığını ve insanları tövbeye çağırdığını söyler; diğer taraftan seçim, etkili lütuf ve nihai yargı öğretisini taşır. Bu ilişkinin nasıl işlediğine dair bütün ayrıntılar bize açıklanmaz.

Daha önemlisi, evrensel kurtuluş görüşü felsefi bir gerilimi azaltırken yorum açısından önemli bir bedel taşır. Matta 25’in iki nihai sonucu, Yuhanna 5’in yaşam ve yargı dirilişi, 2. Selanikliler 1’in nihai yıkım dili ve Vahiy 20–21’in yaşam kitabı ile ateş gölü ayrımı, bütün insanların sonunda kurtulacağını açıkça öğretmez. Önceki iki FAZ 3 dosyasında bu metinsel tablo ayrıntılı biçimde incelendi.

Bu nedenle MezardanSonra.com evrensel kurtuluş görüşünü Tanrı’nın sevgisini ciddiye alan güçlü bir felsefi itiraz olarak görür; fakat Kutsal Kitap’ın nihai yargı metinlerini açıklamakta klasik Reform görüşünden daha fazla zorlandığı sonucuna varır. Bu sonuç, itirazın ahlaki ağırlığını küçültmez; yalnız metinsel sonucun farklı olduğunu belirtir.

TANRI’NIN SEVGİSİ, GAZABI VE ADALETİ BİRBİRİNE ZIT MI?

İnsan deneyiminde sevgi ile öfke bazen zıt görünür. Fakat ahlaki olarak doğru sevginin kötülüğe hiçbir tepki göstermemesi mümkün değildir. Bir çocuğu gerçekten seven anne-babanın ona yapılan şiddete kayıtsız kalması sevginin fazlalığı değil, eksikliği olur. Benzer biçimde Tanrı’nın gazabı Kutsal Kitap’ta keyfî huysuzluk değil, kutsal sevginin kötülüğe karşı hükmüdür.

Bu benzetme elbette sınırlıdır; Tanrı insan ebeveynin büyütülmüş hâli değildir. Yine de sevginin adaleti otomatik olarak ortadan kaldırmadığını gösterir. Tanrı’nın sevmesi, ahlaki gerçekliği silmesi demek değildir.

Kutsal Kitap’ın Tanrı tasvirinde merhamet ve adalet aynı karakterin parçalarıdır. Çıkış 34 Tanrı’yı merhametli, lütufkâr ve sevgisi bol olarak tanıtırken suçluyu suçsuz saymadığını da söyler. Hezekiel kötünün dönmesini isteyen Tanrı’yı anlatırken aynı peygamberlik kitabı gerçek yargıyı da ilan eder.

Reform teolojisinde bu nedenle Tanrı’nın “sevgi” niteliği, diğer bütün niteliklerini iptal eden tek üst ilke değildir. Tanrı sevgidir; aynı Tanrı kutsal, doğru ve adildir. O’nun karakterinde bunlar birbirine karşı savaşmaz.

ÇARMIH BU SORUNUN NERESİNDE?

Hristiyan cevabın merkezinde cehennem hakkında soyut teori değil, İsa Mesih’in çarmıhı vardır. Romalılar 3:25–26, Mesih’in ölümüyle Tanrı’nın hem kendi doğruluğunu gösterdiğini hem de İsa’ya iman edeni akladığını söyler. Pavlus’un büyük iddiası, Tanrı’nın kurtarmak için adaleti bir kenara atmadığıdır.

Bu nedenle çarmıh “adalet mi, merhamet mi?” ikilemini Hristiyanlığın merkezinde bozar. Tanrı günahı “önemli değil” diyerek bağışlamaz. Aynı zamanda günahkârı kendi başına bırakıp yalnız cezayı ilan etmez. Kurtuluşu kendisi sağlar.

Burada kefareti “öfkeli Baba masum bir üçüncü kişiyi cezalandırdı” şeklinde anlatmak Üçlübirlik öğretisini çarpıtır. 2. Korintliler 5:19 “Tanrı Mesih’te dünyayı kendisiyle barıştırıyordu” der. Oğul da kurbanın isteksiz nesnesi değildir; İsa yaşamını kendi isteğiyle verdiğini söyler. Reform’un cezai ikame öğretisinde Baba, Oğul ve Kutsal Ruh birbirine karşı çalışan taraflar değildir; üçlübir Tanrı kurtuluşu gerçekleştirir.

Çarmıh Tanrı’nın yargıyı ciddiye aldığını ama merhameti de kendisine maliyetsiz bir slogan olarak sunmadığını gösterir. D. A. Carson’ın Romalılar 3:25–26 değerlendirmesinde vurguladığı gibi, Pavlus için çarmıh günahkârın aklanması kadar Tanrı’nın adaletinin gösterilmesiyle de ilgilidir.

Bu nedenle Hristiyanlık “Tanrı cehennemi yarattı, sonra insanlara ondan kaçmaları için bir yol gösterdi” kadar sığ bir hikâye değildir. Daha derin iddia şudur: Yargıç olan Tanrı, Oğul’da ve Oğul aracılığıyla günahkârların yerine kurtuluşu sağlar; adalet ile merhamet çarmıhta birbirinden kopmaz. Cezai ikameyi doğru anlatmak, Baba’yı merhametsiz, Oğul’u ise Baba’nın öfkesinden insanlığı kurtaran isteksiz üçüncü taraf gibi tasvir etmemeyi gerektirir.

“İSA’YA İNANMADIĞI İÇİN Mİ İNSAN CEHENNEME GİDİYOR?”

Bu soru da kolayca yanlış ifade edilir. Kutsal Kitap insanlığı ahlaken nötr, suçsuz bireyler olarak tasvir etmez; sonra Tanrı’nın önlerine keyfî bir “İsa hakkında doğru seçeneği işaretle” testi koyduğunu söylemez. Romalılar 1–3’ün büyük argümanı bütün insanlığın günahın altında bulunduğudur.

Mesih’e iman, masum insanı cezaya sürükleyen rastgele sınavın doğru cevabı değil, suçlu insana sunulan kurtuluştur. Yuhanna 3’te mahkûmiyet yalnız ışığın gelmiş olmasıyla başlamaz; insanlar ışık geldiğinde karanlığı sevdikleri için hüküm altında olduklarını gösterir. Reform teolojisi bu nedenle cehennemin temelini “yanlış din seçimi” değil, gerçek günah ve Tanrı’ya yabancılaşma olarak görür.

Bununla birlikte bu ifade, başka dinlerde büyüyen veya Müjde’yi hiç açık biçimde duymamış kişilerin bireysel kaderi hakkında kolay hüküm vermemize izin vermez. Tanrı’nın yargısının bilgi ve sorumlulukla ilişkili olduğunu zaten gördük. Bu özel soru FAZ 4’te “Hiç Müjde’yi Duymayanlara Ne Olacak?” başlığı altında ayrıca ele alınacaktır.

Burada söyleyebileceğimiz daha sınırlıdır: Hristiyan Müjdesi, cehennemden kaçmak için ezberlenecek şifre değil, günahkâr insanı Tanrı’yla barıştıran İsa Mesih’in kendisidir. Bu yüzden Müjde’nin merkezinde cehennem korkusu değil, Mesih’in kimliği ve yaptığı kurtuluş işi bulunur.

REFORM/PROTESTAN SONUÇ

Reform/Protestan çerçevede “Tanrı iyi ise neden cehennem var?” sorusunun cevabı birkaç gerçeği aynı anda tutmalıdır. Tanrı iyidir ve bu iyilik kötülüğe karşı kayıtsızlık değildir. Tanrı adildir ve yargısı kör veya keyfî değildir. İnsanlar yaptıklarına göre yargılanır; bilgi ve sorumluluk derecesi önemlidir. İsa’nın sözleri yargıda gerçek orantı bulunduğunu gösterir.

Tanrı kötünün ölümünden sadist bir zevk almaz. İnsanları tövbeye çağırır ve yaşamı sunar. Bununla birlikte Kutsal Kitap nihai yargının gerçekliğini ve kalıcılığını açıkça korur.

Sonsuz cezanın orantılılığı felsefi olarak kolay bir problem değildir. “Sonsuz Tanrı’ya karşı suç = otomatik sonsuz ceza” formülü tek başına bütün itirazı çözmez. Reform görüşünün nihai dayanağı spekülatif matematik değil, Kutsal Kitap’ın yargının kalıcılığı ile Tanrı’nın kusursuz adaletini birlikte öğretmesidir.

İnsan sorumluluğu gerçektir; fakat cehennem yalnız insanın kendi seçtiği özel oda değildir. Son Yargı Tanrı’nın hükmüdür. Evrensel kurtuluş görüşü Tanrı’nın sevgisi ve kudreti hakkında ciddi bir meydan okuma sunar; fakat Kutsal Kitap’ın nihai ayrım metinlerini yeterince açıklayamadığı kanaatindeyiz.

Ve bütün bunların merkezinde çarmıh vardır. Tanrı günahı cezalandırırken merhametsiz, merhamet ederken adaletsiz değildir. İsa Mesih’te Yargıç aynı zamanda Kurtarıcı olarak gelir.

PASTORAL OLARAK BU NE ANLAMA GELİYOR?

Cehennem doktrini bir tartışmayı kazanmak için kullanılmamalıdır. Bir insan sevdiği kişinin geleceğini sorarken ona sistematik teoloji formülü fırlatmak, doğru cümleyi yanlış zamanda söylemek olabilir. Kutsal Kitap’ın gerçeğine sadakat ile insana karşı merhamet birbirinin düşmanı değildir.

Aynı şekilde “Tanrı iyidir, o yüzden kimseyi yargılamaz” diyerek teselli üretmek de dürüst değildir. Eğer Kutsal Kitap nihai yargıyı öğretiyorsa, pastoral rahatlık uğruna bunu silemeyiz. Fakat yargının ayrıntılarını bilmediğimiz bireylere uygulayıp “şu kişi kesin cehennemde” diye konuşmak da bize verilmiş bir yetki değildir.

Bu öğreti Hristiyanı kibirli değil, alçakgönüllü yapmalıdır. Reform Müjdesi kurtuluşu insanın ahlaki üstünlüğüne bağlamaz. Kurtulan kişi “ben onlardan daha iyiydim” diyemez; lütfa muhtaç bir günahkâr olarak Mesih’e sığındığını söyler.

Burada çok kişisel başka bir soru da ortaya çıkar: “Sevdiğim biri nihai yargıda kaybolursa yeni yaratılışta ben nasıl sevinçli olabilirim?” Din felsefesinde bu, cehennem probleminin önemli itirazlarından biridir. Kutsal Kitap bize kurtulmuş kişinin zihinsel ve duygusal tecrübesinin bütün mekanizmasını açıklamaz. Bu nedenle “onu unutacaksın”, “artık sevmeyeceksin” veya “onun acısından sevineceksin” gibi iddiaları kesin cevap olarak vermek doğru değildir.

Vahiy 21 Tanrı’nın halkının gözlerinden bütün yaşları sileceğini ve ölümün, yasın, ağlayışın sona ereceğini söyler. Aynı kitap Tanrı’nın yargısını doğru ve gerçek ilan eder. Bundan daha ayrıntılı psikolojik model kurmak yerine şu sınırda kalabiliriz: yeni yaratılışın sevinci bilgisizlik veya merhametsizlik üzerine değil, Tanrı’nın doğruluğunun eksiksiz görülmesi üzerine kurulacaktır. Bunun nasıl deneyimleneceğini bütünüyle bilmiyoruz.

Cehennem hakkında doğru Hristiyan tonu bundan dolayı zafer çığlığı değil, ağırlık ve şefkattir. Hezekiel’in “Dönün, neden ölesiniz?” çağrısı ile İsa Mesih’in çarmıhta sunduğu kurtuluş aynı ciddi davetin parçalarıdır.

SONUÇ — TANRI İYİ İSE NEDEN CEHENNEM VAR?

Tanrı’nın iyiliği, kötülüğü sonsuza dek önemsiz saymasını gerektirmez. Kutsal Kitap’ın Tanrısı sevdiği için adaletten vazgeçen veya adil olduğu için merhameti bırakmak zorunda kalan bölünmüş bir Tanrı değildir.

Cehennem, Reform okumasına göre, Tanrı’nın kötülüğe karşı nihai ve adil hükmüdür. Bu hüküm kişisel, bilgili ve orantılıdır; İsa farklı sorumluluk derecelerinden açıkça söz eder. Tanrı kötünün ölümünden zevk almaz, fakat kötülüğü de iyi ilan etmez.

Bu cevap bütün duygusal ve felsefi güçlüğü ortadan kaldırmaz. Sonsuz yargı ağır bir öğretidir ve ağır kalmalıdır. Kutsal Kitap’ın söylemediği kolay formüllerle onu savunmaya çalışmak, öğretinin kendisine zarar verebilir.

Hristiyan cevabın son sözü cehennem değil, İsa Mesih’tir. Çarmıhta Tanrı’nın adaleti ile merhameti birbirini iptal etmez; aynı kurtuluş eyleminde buluşur.

Tanrı günahı önemsiz sayacak kadar “iyi” değildir. Günahkârı kurtarmak için hiçbir şey yapmayacak kadar da uzak değildir. Mesih’te Yargıç, kurtuluşun bedelini kendisi sağlar.

Bu nedenle cehennem öğretisini anlamanın en güvenli yeri korku değil, çarmıhtır. Orada Tanrı’nın günaha karşı ciddiyeti ile günahkâra yönelen lütfu aynı anda görünür.